Anksiyete

Anksiyete, kişinin tehdit, belirsizlik, risk ya da kontrol edemediği durumlar karşısında yaşadığı kaygı haliyle ilişkili bir ruhsal zorlanmadır. Kaygı, günlük yaşamın doğal bir parçası olabilir. İş, sınav, aile, sağlık, para, gelecek ya da ilişkilerle ilgili konular zaman zaman kişide endişe yaratabilir.

Kaygı bazı durumlarda kişiyi harekete geçiren, dikkatini artıran ve tehlike karşısında korunmasına yardımcı olan bir duygu olabilir. Kaygı daha sık ve yoğun yaşanmaya başladığında ya da günlük yaşamı belirgin şekilde zorlaştırdığında, anksiyete ile ilişkili belirtiler daha görünür hale gelebilir. Bu durumda kişi yalnızca endişelenmekle kalmayabilir; bedensel gerginlik, kaçınma davranışları, felaketleştirme düşünceleri ve sürekli tetikte olma hali de yaşayabilir.

Anksiyete Nedir?

Anksiyete nedir sorusu, kişinin gerçek ya da algılanan bir tehlike karşısında yoğun kaygı, huzursuzluk, sıkışmışlık veya kontrol kaybı hissi yaşamasıyla ilişkili bir ruhsal zorlanma olarak yanıtlanabilir. Bazı durumlarda ortada belirgin bir tehlike olmasa bile kişi zihinsel ve bedensel olarak tehdit altındaymış gibi tepki verebilir.

Kaygı her zaman olumsuz bir duygu değildir. Önemli bir sınavdan önce, iş görüşmesi öncesinde, sağlıkla ilgili bir belirsizlik yaşandığında ya da yeni bir karar aşamasında kaygı hissedilebilir. Ancak kaygı kişinin düşüncelerini, bedenini, davranışlarını ve ilişkilerini yoğun biçimde etkilediğinde psikolojik destek sürecinde ele alınması gerekebilir.

Anksiyete belirtilerinin görülmesi tek başına belirli bir tanı anlamına gelmez. Belirtilerin süresi, yoğunluğu ve günlük yaşama etkisi uzman görüşünde değerlendirilmelidir.

Anksiyete ve Kaygı Günlük Yaşamda Nasıl Görülür?

Anksiyete ve kaygı günlük yaşamda farklı şekillerde ortaya çıkabilir. Kişi bazen belirli bir konu hakkında sürekli endişelenebilir, bazen de nedeni tam olarak belli olmayan bir huzursuzluk hali yaşayabilir. Bazı kişiler için kaygı daha çok düşüncelerle kendini gösterirken, bazı kişilerde bedensel belirtiler daha belirgin olabilir.

Örneğin kişi kalabalık önünde konuşurken, toplantıda söz alırken, sınava girerken, yeni biriyle tanışırken veya sağlıkla ilgili bir belirti fark ettiğinde yoğun kaygı yaşayabilir. Bu durumlarda kalp atışının hızlanması, terleme, titreme, nefesin değişmesi veya kas gerginliği gibi bedensel tepkiler eşlik edebilir.

Kaygının günlük yaşamda sıklaşması, kişinin bazı ortamlardan uzak durmasına veya sürekli güvence aramasına neden olabilir. Bu durum kısa vadede rahatlama sağlasa da uzun vadede kişinin yaşam alanını daraltabilir.

Anksiyete Belirtileri Nelerdir?

Anksiyete belirtileri kişiden kişiye değişebilir. Bazı kişilerde sürekli endişe ve olumsuz düşünceler ön plandayken, bazı kişilerde çarpıntı, nefes darlığı, mide rahatsızlığı veya kas gerginliği gibi bedensel belirtiler daha belirgin olabilir.

Anksiyete sürecinde görülebilecek belirtiler şunlardır:

• Sürekli endişe hali
• Kötü bir şey olacakmış gibi hissetme
• Felaketleştirme düşünceleri
• Kontrolü kaybetme korkusu
• Kalp çarpıntısı
• Nefes darlığı veya göğüste sıkışma hissi
• Terleme, titreme veya sıcak basması
• Baş dönmesi ya da sersemlik hissi
• Kas gerginliği
• Mide ve bağırsak şikayetleri
• Uykuya dalmakta veya uykuyu sürdürmekte zorlanma
• Dikkat toplamakta güçlük
• Çabuk yorulma
• Huzursuzluk, gerginlik veya kolay irkilme
• Kaygı yaratan durumlardan kaçınma

Anksiyete Türleri Nelerdir?

Anksiyete türleri tek bir biçimde ortaya çıkmaz. Kaygı bazı kişilerde yaygın ve sürekli endişe şeklinde görülürken, bazı kişilerde sosyal ortamlarda, belirli nesne veya durumlarda, panik belirtileriyle ya da tekrarlayıcı düşünce ve davranışlarla kendini gösterebilir.

Bu alanlar kişinin yaşantısında farklı yoğunluklarda görülebilir. Her belirti, tek başına bir tanı göstergesi olarak değerlendirilmemelidir; kişinin yaşam öyküsü, mevcut durumu ve günlük işlevselliği birlikte ele alınmalıdır.

Yaygın Kaygı Belirtileri Nelerdir?

Yaygın kaygı, günlük yaşamın birçok alanıyla ilgili sürekli ve kontrol edilmesi zor endişe haliyle ilişkili olabilir. Kişi sağlık, aile, iş, ekonomik durum, gelecek veya sorumluluklar hakkında yoğun şekilde kaygılanabilir. Bu kaygılar çoğu zaman “ya kötü bir şey olursa” düşüncesi etrafında şekillenebilir.

Yaygın kaygı yaşayan kişiler, endişelerinin fazla olduğunu fark etseler bile bu düşünceleri durdurmakta zorlanabilir. Zihin sürekli olasılıkları değerlendirmeye, riskleri hesaplamaya ve kötü senaryolara hazırlanmaya çalışabilir.

Bu süreçte şu belirtiler görülebilir:

• Sürekli gergin ve tetikte olma
• Gevşemekte zorlanma
• Çabuk yorulma
• Konsantrasyon güçlüğü
• Uykuya dalmakta veya uykuyu sürdürmekte zorlanma
• Kas gerginliği
• Çabuk sinirlenme
• Sürekli güvence arama
• Küçük olayları büyütme veya felaketleştirme

Yaygın kaygı belirtileri kişinin iş, okul, aile ve sosyal yaşamını etkileyebilir. Bu nedenle belirtilerin günlük işlevsellik üzerindeki etkisi psikolojik değerlendirme sürecinde ele alınabilir.

Sosyal Kaygı Anksiyete ile Nasıl İlişkilidir?

Sosyal kaygı, kişinin sosyal ortamlarda başkaları tarafından olumsuz değerlendirileceği, hata yapacağı, küçük düşeceği veya rezil olacağı düşünceleriyle yoğun kaygı yaşamasıyla ilişkili olabilir. Bu kaygı, kişinin sosyal ortamlardan kaçınmasına veya bu ortamlarda yoğun bedensel belirtiler yaşamasına neden olabilir.

Kalabalık önünde konuşmak, toplantıda söz almak, yeni insanlarla tanışmak, kafede tek başına oturmak, sınıfta soru cevaplamak veya performans gerektiren bir durumda bulunmak sosyal kaygıyı tetikleyebilir. Kişinin zihninden “yanlış bir şey söyleyeceğim”, “herkes beni fark edecek”, “küçük düşeceğim” gibi düşünceler geçebilir.

Sosyal kaygı her zaman dışarıdan fark edilmeyebilir. Bazı kişiler sosyal ortamlara katılsa bile içten içe yoğun gerginlik yaşayabilir ve sonrasında söylediklerini tekrar tekrar düşünebilir. Bu süreç kişinin ilişkilerini, iş veya okul yaşamını ve kendini ifade etme biçimini etkileyebilir.

Fobiler Anksiyete Sürecinde Nasıl Görülebilir?

Fobiler, belirli bir nesneye, canlıya, ortama veya duruma karşı yoğun korku ve kaçınma davranışıyla ilişkili olabilir. Kişi hayvanlar, yükseklik, uçak, asansör, karanlık, fırtına, kan, iğne veya kapalı alan gibi belirli uyaranlara karşı yoğun kaygı yaşayabilir.

Fobilerde kişi çoğu zaman korkusunun yoğun olduğunu fark edebilir; ancak korku yaratan durumla karşılaştığında bedensel ve duygusal tepkilerini kontrol etmekte zorlanabilir. Bu nedenle korkulan durumdan kaçınma davranışı gelişebilir.

Kaçınma kısa vadede rahatlama sağlayabilir. Kişi korktuğu durumlardan uzak durdukça, bu durumlarla baş edebileceğine dair deneyim kazanması zorlaşabilir ve günlük yaşamındaki hareket alanı sınırlanabilir. Psikoterapi sürecinde fobiler, kişinin tehdit algısı, kaçınma davranışları ve baş etme yolları çerçevesinde ele alınabilir.

Panik Belirtileri Anksiyete ile Nasıl İlişkilidir?

Panik belirtileri, ani ve yoğun şekilde ortaya çıkan korku ya da bedensel alarm haliyle ilişkili olabilir. Kişi kısa süre içinde çarpıntı, nefes darlığı, göğüste sıkışma, terleme, titreme, mide bulantısı, baş dönmesi veya kontrolü kaybetme korkusu yaşayabilir.

Panik belirtileri yaşayan kişi, bu bedensel duyumları çoğu zaman tehlikeli bir durumun işareti gibi yorumlayabilir. Örneğin kalp çarpıntısını kalp krizi geçirme, nefes darlığını boğulma veya baş dönmesini bayılma ihtimaliyle ilişkilendirebilir. Bu yorumlar kaygıyı artırabilir ve bedensel belirtilerin daha yoğun hissedilmesine neden olabilir.

Panik belirtilerinin tekrar edeceğine dair beklenti de kişinin yaşamını etkileyebilir. Kişi kalabalık ortamlardan, toplu taşımadan, yalnız kalmaktan veya daha önce panik belirtileri yaşadığı yerlerden kaçınmaya başlayabilir.

Obsesyon ve Kompulsiyonlar Anksiyete ile Bağlantılı Olabilir mi?

Obsesyonlar, kişinin zihnine istemsiz şekilde gelen, rahatsızlık yaratan ve uzaklaştırmakta zorlandığı düşünce, görüntü veya dürtüler olarak tanımlanabilir. Kompulsiyonlar ise bu düşüncelerin yarattığı sıkıntıyı azaltmak için yapılan tekrarlayıcı davranışlar veya zihinsel eylemler olabilir.

Obsesyon ve kompulsiyonlar bazı kişilerde yoğun kaygı ile ilişkili olabilir. Kişi hata yapmaktan, zarar vermekten, mikrop bulaşmasından, kontrolü kaybetmekten, günahkar düşünmekten veya emin olamamaktan korkabilir. Bu kaygıyı azaltmak için tekrar tekrar kontrol etme, yıkama, sayma, düzenleme, güvence arama veya belirli zihinsel tekrarlar yapma davranışları görülebilir.

Bu döngü kısa vadede rahatlama sağlayabilir. Ancak zamanla tekrar eden davranışlar kişinin günlük yaşamını, zaman kullanımını ve ilişkilerini zorlaştırabilir. Psikoterapi sürecinde bu döngüler, kişinin kaygı sistemi ve baş etme biçimleriyle birlikte değerlendirilebilir.

Travma Sonrası Kaygı Belirtileri Görülebilir mi?

Travmatik olaylar sonrasında kaygı belirtileri görülebilir. Deprem, kaza, şiddet, saldırı, kayıp, afet, cinsel istismar veya kişinin yaşamını tehdit eden olaylar sonrasında kişi kendini güvende hissetmekte zorlanabilir.

Travma sonrası süreçte olayla ilgili anılar zihne istemsiz şekilde gelebilir. Kişi olayı hatırlatan yerlerden, kişilerden, seslerden veya konuşmalardan kaçınabilir. Bazı durumlarda kalp çarpıntısı, baş dönmesi, nefes darlığı, titreme, irkilme, uyku sorunları veya kabuslar görülebilir.

Travma sonrası kaygı belirtileri herkes için aynı şekilde ilerlemez. Bazı kişilerde belirtiler zamanla azalırken, bazı kişilerde daha uzun sürebilir ve günlük yaşamı etkileyebilir. Bu nedenle belirtilerin süresi, yoğunluğu ve kişinin güvenlik algısı psikolojik değerlendirme sürecinde ele alınabilir.

Anksiyete Psikoterapi Sürecinde Nasıl Ele Alınır?

Anksiyete psikoterapi sürecinde, kişinin kaygısını tetikleyen durumlar, bu durumlara eşlik eden düşünceler, bedensel tepkiler, kaçınma davranışları ve güvenlik arayışları birlikte ele alınabilir. Amaç, kişinin kaygıyı nasıl yaşadığını ve hangi döngülerin kaygıyı sürdürdüğünü anlamasına destek olmaktır.

Anksiyetede çoğu zaman abartılı tehdit algısı ve felaketleştirme düşünceleri ön planda olabilir. Kişi kaygı yaratan durumla baş etmek için kaçınma, erteleme, güvence arama, sürekli kontrol etme veya bazı güvenlik davranışları geliştirebilir. Bu davranışlar kısa vadede rahatlama sağlasa da uzun vadede kaygının devam etmesine katkıda bulunabilir.

Psikoterapi sürecinde şu başlıklar değerlendirilebilir:

• Kaygıyı tetikleyen durumlar
• Felaketleştirme düşünceleri
• Bedensel belirtilerin nasıl yorumlandığı
• Kaçınma ve güvenlik davranışları
• Kaygının günlük yaşama etkisi
• Kişinin baş etme biçimleri
• Duygu, düşünce ve davranış döngüleri
• Gerekli durumlarda psikiyatri değerlendirmesi ihtiyacı

Bazı durumlarda psikoterapi sürecine ek olarak psikiyatri değerlendirmesi de gerekebilir. Bu ihtiyaç, kişinin belirtilerinin yoğunluğu, işlevselliği ve genel ruhsal durumu dikkate alınarak değerlendirilir.